8 gratis tools, zonder registratie Nu uitproberen →
Voedselveiligheid

Hygiënecode voor de horeca: wat een restaurant verplicht is

Hygiënecode voor de horeca: de gids van KHN die de NVWA goedkeurde als voedselveiligheidsplan. Wat een restaurant verplicht is. In Vlaanderen geldt deze code niet.

Door John Guerrero · Bijgewerkt op 6 november 2026 · 9 min lezen
Een papier met een rooster en initialen, vastgepind op een witte tegelwand, zonder personen. Geen officieel formulier van de NVWA en geen rooster van een brigade.

Direct antwoord

De Hygiënecode voor de Horeca is de gids van Koninklijke Horeca Nederland die de NVWA heeft goedgekeurd als voedselveiligheidsplan. Een restaurant in Nederland werkt met een HACCP-plan. Wie deze goedgekeurde code volgt, voldoet aan die plicht. Het boek kopen is op zichzelf geen wettelijke plicht. In Vlaanderen geldt deze code niet.

Wie in de horeca op «hygiënecode» zoekt, of zonder trema op «hygienecode», zoekt hetzelfde document. Het is geen poster met temperaturen en geen lijst van de 14 allergenen. Het is het voedselveiligheidsplan waarmee een restaurant in Nederland laat zien hoe het voedsel veilig ontvangt, bereidt, bewaart en serveert. Dit artikel zegt wat die code een zaak verplicht, volgens de pagina’s van de NVWA en van KHN. Het is geen juridisch advies. De tekst van de code zelf koopt u bij KHN. Dit artikel kopieert die tekst niet.

Wat de hygiënecode is

De NVWA beschrijft een hygiënecode als het voedselveiligheidsplan van een branchevereniging. Voor de horeca wijst zij naar de code van Koninklijke Horeca Nederland. Die code is door de NVWA goedgekeurd als voedselveiligheidsplan. Op de pagina werken volgens HACCP noemt de NVWA hem een gids op de zeven basisprincipes van HACCP: de gevaren die in uw bedrijf aanwezig kunnen zijn, en hoe u die beheerst.

HACCP is de plicht. De code is de uitgewerkte weg die de branche daarvoor aanbiedt. Wat die plicht in de keuken betekent, met gevarenanalyse, CCP en monitoring, staat in HACCP betekenis voor de horeca. De afkorting staat voor Hazard Analysis and Critical Control Points. De NVWA vertaalt hazard als gevaar: u brengt de gevaren in kaart en beschrijft hoe u ze voorkomt en beheerst. Een voorbeeld dat de NVWA zelf geeft, is voedsel op de juiste temperatuur bewaren. Welke graad dat in uw proces is, staat in de code of in uw plan. Dit artikel vult die graad niet in.

Dezelfde NVWA-pagina zet naast de horecacode andere goedgekeurde codes: ambachtelijk ijs, contract- en inflightcatering, en de code van Stichting Overlegplatform Restaurantketens (STOR). Een restaurant dat ter plaatse eten en drinken bereidt, valt bij de horecacode. Een zaak waarvan de activiteit ijsbereiding, bakkerij of visdetailhandel is, kijkt op die lijst of er een eigen code staat. Dit artikel werkt die andere codes niet uit.

HACCP en de hygiënecode: wat een restaurant verplicht is

De plicht staat in twee zinnen van de NVWA, op de pagina voedselveiligheidsplan of hygiënecode. Bereidt, verwerkt of verkoopt u voedsel, dan moet u werken met een HACCP-voedselveiligheidsplan. U kunt dat plan zelf opstellen. Makkelijker, schrijft de NVWA, is werken met het plan van uw branchevereniging.

Werkt u met een goedgekeurde hygiënecode, dan voldoet u aan de wettelijke plicht om een HACCP-voedselveiligheidsplan te gebruiken. Dat is de zin die telt. De code vervangt de plicht niet door een abonnement. Hij is een manier om aan de plicht te voldoen.

De voorwaarden voor een plan dat u zelf schrijft, staan volgens de NVWA in Verordening (EG) nr. 852/2004. De NVWA beoordeelt dat plan als zij langskomt, en keurt het goed als het aan de wettelijke eisen voldoet. Dit artikel somt die eisen niet opnieuw op. Wie een eigen plan schrijft, leest de verordening en de NVWA-pagina, niet een samenvatting op een blog.

De regels over veilig en hygiënisch werken noemt de NVWA op haar pagina over horeca, ambacht en retail: het Warenwetbesluit Bereiding en behandeling van levensmiddelen, het Warenwetbesluit Hygiëne van levensmiddelen, Verordening (EG) nr. 852/2004, Verordening (EG) nr. 2073/2005 en Verordening (EG) nr. 178/2002. De nummers staan daar. De inhoud van elk besluit hoort in de wettekst.

Een open professionele koelkast met dozen op roosters, zonder personen. De etiketten op de dozen zijn Italiaans en geen Nederlands register.
Een koelkast met dozen. De foto is geen plattegrond van uw zaak en de etiketten zijn geen formulier uit de hygiënecode.

Het boek is niet de wet

KHN beantwoordt de vraag of u het Hygiënecodeboek wettelijk moet aanschaffen. Het antwoord op die pagina: u bent niet wettelijk verplicht het boek in huis te hebben. U bent wel verplicht een voedselveiligheidsplan op te stellen op basis van HACCP. Werkt u volgens de meest recente hygiënecode, dan voldoet u daarmee aan de wettelijke voorschriften van voedselveiligheid.

Een cursus of een diploma is op diezelfde pagina niet verplicht. Medewerkers moeten de inhoud kennen en een instructie hebben gehad over hoe zij voedsel veilig bereiden. KHN schrijft dat de NVWA bij een inspectie nagaat in hoeverre de medewerkers de inhoud kennen. De instructie mag u zelf geven, aan de hand van de werkinstructies uit de code.

Wat wel blijft, ook zonder aankoopplicht voor het papier: de code of het plan moet te raadplegen zijn door de mensen die ermee werken. Een pdf die niemand kan vinden, is hetzelfde gat als een boek op een afgesloten kantoor.

Wat de NVWA bij een inspectie vraagt

Op de pagina over toezicht in horeca, retail en ambacht vraagt de inspecteur naar de hygiënecode of een ander goedgekeurd voedselveiligheidsplan. Dat plan beschrijft wat belangrijk is voor het veilig ontvangen, bereiden, produceren, verpakken, opslaan en vervoeren van levensmiddelen. Naast hygiëne staan er ook regels in over onder meer allergenen en plaagdieren. Werken volgens een hygiënecode of een goedgekeurd plan is verplicht, schrijft die pagina.

Daarna kijkt de inspecteur naar de keuken: of die schoon is, of plafonds, wanden en vloeren goed schoon te maken zijn, of er gaten en kieren zijn waar plaagdieren binnenkomen, of u materiaal hebt om schoon te houden, en of eten op een veilige manier wordt bewaard. Dit artikel maakt van die rondgang geen checklist met minuten of merken. De rondgang is van de inspecteur. Uw blad is het plan.

Wat het plan dektWaar u het vandaan haalt
Ontvangen, bereiden, produceren, verpakken, opslaan, vervoerenDe omschrijving van de NVWA van een voedselveiligheidsplan
Allergenen en plaagdierenDezelfde inspectiepagina noemt die twee naast de hygiëne
Gevaren en beheersing, op zeven HACCP-principesDe pagina van de NVWA over werken volgens HACCP
Processen, registratiefrequentie, voorbeeldformulierenDe kennispagina van KHN over de code. De frequentie kopieert dit artikel niet
Een plan dat u zelf schreefVerordening (EG) nr. 852/2004, beoordeeld door de NVWA bij inspectie

De allergenenlijst is een ander blad. De code zegt dat allergeneninformatie bij de werkwijze hoort. Het blad zegt welke van de 14 in het gerecht van vandaag zitten. U hebt allebei. Het ene vervangt het andere niet.

De nieuwe code van 9 november 2026

Op 30 oktober 2026 publiceerde KHN het bericht Nieuwe Hygiënecode Horeca komt eraan. Drie data staan in de tabel op die pagina. Dit artikel herhaalt ze en vult er niets bij.

DatumWat KHN schrijft
9 november 2026Publicatie van de nieuwe Hygiënecode Horeca, te koop via de webshop van KHN
24 november 2026Webinar van KHN over de nieuwe code, van 10.00 tot 11.00 uur
1 april 2027De nieuwe code wordt verplicht. De NVWA inspecteert vanaf die datum op basis van de nieuwe regels

KHN schrijft dat de nieuwe versie aansluit op actuele wetgeving, nieuwe inzichten en de praktijk. Genoemd worden aangepaste richtlijnen voor allergenen, het bewaren en koelen van voedsel, plaagdierbeheersing, schoonmaak, en werkwijzen die de afgelopen jaren in de sector zijn gekomen. De belangrijkste wijzigingen staan volgens KHN in een infographic op die pagina. Dit artikel leest die infographic niet over en zet er geen graden, uren of pH-waarden uit. Die getallen horen in de code, niet in een parafrase.

De nieuwe code wordt volgens KHN pas verplicht op 1 april 2027. Tot die datum is de aankondiging geen vervanging van de code waarmee u nu werkt, als die door de NVWA is goedgekeurd. KHN raadt aan de processen al eerder na te lopen: ontvangst van goederen, koeling, bereiding, allergeneninformatie, schoonmaak en plaagdierbeheersing. Medewerkers horen te weten wat er in de dagelijkse praktijk verandert. Werkinstructies, formulieren en registraties worden bijgewerkt vóór 1 april 2027.

Stellingen met bakken en zakken in een droog magazijn, zonder personen. Etiketten in het Frans, geen Nederlands ontvangstformulier.
Een magazijn. De foto toont voorraad, geen ontvangstregistratie en geen pagina uit de hygiënecode.

Allergenen horen op een ander blad

De code noemt allergenen. Zij somt de 14 niet uit, en dit artikel ook niet. De genummerde lijst, en waar elk allergeen in een saus of een paneermeel verstopt zit, staat in de 14 allergenen. Het blad dat u aan de gerechten van vandaag koppelt, staat in de allergenenlijst. Wat er op het bord komt terwijl het niet in het recept staat, via plank, frituur of tang, staat in kruisbesmetting.

Die drie stukken zijn geen hoofdstukken van de hygiënecode. De NVWA houdt ze uit elkaar: het plan dekt de werkwijze, het allergenenblad dekt de informatie aan de gast, en de scheiding op de pass dekt wat het recept niet noemt. Een «kan bevatten» onderaan de kaart vervangt geen van de drie. De Nederlandse beleidsregel daarover staat in het artikel over kruisbesmetting. Dit artikel herhaalt die regel niet.

Vlaanderen

De Hygiënecode voor de Horeca is een Nederlandse code, goedgekeurd door de NVWA. In Vlaanderen geldt zij niet. Toezicht in België ligt bij het FAVV, in het Frans AFSCA. Horecazaken werken daar met een autocontrolegids. Voor de horecasector publiceert het FAVV de gids G-023, op de pagina horeca. Dit artikel legt G-023 niet uit, en het legt de versoepelingen, de audit en het koninklijk besluit niet uit. Een zaak in Antwerpen leest het FAVV. Een zaak in Rotterdam leest de NVWA. Dezelfde Europees verordening over levensmiddelenhygiëne ligt eronder. De gids die u op de pass legt, is niet dezelfde.

Wat u daarna in de zaak doet

Hang het plan op de plek waar de brigade het tijdens de dienst kan openslaan. Schrijf op welk document dat is: de goedgekeurde hygiënecode, of het eigen plan dat u aan de NVWA kunt laten zien. Koppel het allergenenblad aan de gerechten van vandaag, en de scheiding van plank en frituur aan de pass. Die twee bladen staan al op deze site. Zij vervangen de code niet.

Prijzen van de suite staan op de prijspagina. De allergenendetector helpt een recept na te lopen. Hij is geen pagina van één agent, hij vervangt het blad niet en hij vervangt de NVWA niet.

Wilt u de agents zelf openen, dan gaat u naar de gastpagina in het Nederlands. Die opent de werkruimte, zonder u naar één agent te sturen. Naar de gastpagina.

Zo doe je het

Vijf stappen uit wat de NVWA en KHN zelf zeggen. Geen temperaturen en geen frequenties uit dit artikel.

  1. Kies het plan. Een eigen HACCP-plan, of een hygiënecode die de NVWA heeft goedgekeurd. Voor de meeste horeca is dat de code van KHN. Ketens kunnen de code van STOR op de lijst van de NVWA tegenkomen. IJs, bakkerij en viswinkel hebben eigen codes als dat de activiteit is.
  2. Leg het plan waar de brigade het kan lezen. KHN vraagt dat u en uw medewerkers de code kunnen raadplegen. Een exemplaar op kantoor dat de keuken niet kent, telt niet als werkwijze.
  3. Instrueer het team. Een cursus of een diploma is volgens KHN niet verplicht. Wel moeten medewerkers de inhoud kennen en een instructie hebben gehad over veilig voedsel bereiden. De NVWA gaat na in hoeverre zij die inhoud kennen.
  4. Houd de registraties bij die bij uw processen horen. De code beschrijft processen, hoe vaak u registreert en geeft voorbeeldformulieren. Welke frequentie bij uw zaak hoort, staat in de code of in uw eigen plan, niet in dit artikel.
  5. Vergelijk vóór 1 april 2027 de nieuwe code met de huidige werkwijze. KHN noemt ontvangst, koeling, bereiding, allergeneninformatie, schoonmaak en plaagdierbeheersing als processen om na te lopen. De nieuwe code is volgens KHN pas verplicht op 1 april 2027.

Veelgestelde vragen

Wat is de hygiënecode voor de horeca?

Het is de gids van Koninklijke Horeca Nederland die de NVWA heeft goedgekeurd als voedselveiligheidsplan. De gids beschrijft gevaren bij het werken met voedsel en hoe u die beheerst, op de zeven basisprincipes van HACCP. Dit antwoord is geen juridisch advies.

Is hygienecode hetzelfde als hygiënecode?

Ja. Zonder trema zoekt u dezelfde Nederlandse code. De officiële schrijfwijze op de pagina's van de NVWA en van KHN is hygiënecode. Dit artikel gaat over die code, niet over een tweede document.

Is de hygiënecode verplicht voor een restaurant?

Verplicht is een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP. De NVWA schrijft dat u voldoet aan die plicht als u werkt met een door haar goedgekeurde hygiënecode, zoals die van KHN. U mag ook zelf een plan opstellen. De NVWA beoordeelt dat plan bij een inspectie.

Moet ik het Hygiënecodeboek kopen?

KHN zegt op haar veelgestelde vraag dat u niet wettelijk verplicht bent het boek in huis te hebben. Wel bent u verplicht een voedselveiligheidsplan op basis van HACCP te hebben. Werken volgens de goedgekeurde code voldoet aan die voorschriften. Een boek in de kast waar niemand in kijkt, is geen plan.

Wanneer geldt de nieuwe hygiënecode?

KHN schrijft op 30 oktober 2026 dat de nieuwe Hygiënecode Horeca op 9 november 2026 verschijnt en vanaf 1 april 2027 verplicht is. Vanaf die datum inspecteert de NVWA volgens KHN op basis van de nieuwe code. Dit artikel kopieert de infographic van KHN niet.

Geldt de Nederlandse hygiënecode in Vlaanderen?

Nee. In België houdt het FAVV, in het Frans AFSCA, toezicht. Horecazaken werken daar met een autocontrolegids. De gids voor de horecasector is G-023. Dit artikel legt die gids niet uit.

Vervangt een AI-agent de hygiënecode?

Nee. Een AI-agent kan een concept van een registratie of een werkinstructie naast uw processen leggen. Hij vervangt de goedgekeurde code niet, hij vervangt uw eigen plan niet en hij vervangt de NVWA niet.

Lees verder

Neem contact met ons op via WhatsApp
Chef John Guerrero